Illustratie van een zandmuur die afbrokkelt, met daarachter een groep mensen. Symbolisch voor de instabiele hoop op groepsimmuniteit tijdens de coronapandemie.
Illustratie van een zandmuur die afbrokkelt, met daarachter een groep mensen. Symbolisch voor de instabiele hoop op groepsimmuniteit tijdens de coronapandemie.

De discussie over groepsimmuniteit laat zien hoe snel zekerheden kunnen wankelen, nuttige context voor een collega die dit beleid volgt.

Groepsimmuniteit als doel in corona-aanpak? Verhaallijn en kernfeiten

In de eerste fase van de coronapandemie speelde het idee van groepsimmuniteit een grotere rol in het Nederlandse overheidsbeleid dan later werd toegegeven. Hoewel oud-premier Mark Rutte en RIVM-directeur Jaap van Dissel stelden dat groepsimmuniteit geen doel was maar een gevolg van de strategie, tonen vrijgegeven overheidsdocumenten een andere realiteit. In een presentatie van de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb) van 16 maart 2020 werd 'snelst mogelijke opbouw van kudde-immuniteit' expliciet genoemd als doel. Ook in andere stukken wordt gesproken over het opbouwen van immuniteit via besmettingen, ook grensoverschrijdend.

Deskundigen als hoogleraar Chantal Rovers en epidemioloog Alma Tostmann wijzen op de risico's van die aanpak: onzekerheid over de duur van immuniteit, het risico van longcovid en de onmogelijkheid om kwetsbare groepen volledig te isoleren. Toch werd destijds serieus nagedacht over actieve besmetting van gezonde mensen, inclusief een voorstel om via huisartsen acht miljoen mensen vrijwillig te infecteren. Die plannen zijn niet uitgevoerd, maar ze tonen de denkrichting binnen overheidskringen.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) concludeerde in haar derde rapport dat het kabinet groepsimmuniteit wél als doel presenteerde, maar dat dit na kritiek werd ingetrokken en omgevormd tot een 'wenselijk bijeffect'. Het ministerie van Volksgezondheid maakte bezwaar tegen die conclusie, maar de OVV behield haar standpunt. Uiteindelijk bleek ook na massavaccinatie geen volledige groepsimmuniteit te ontstaan, hoewel vaccinatie wel zorgde voor betere bescherming van kwetsbaren tegen ernstige ziekte.

Feiten

  • In een MCCb-presentatie van 16 maart 2020 werd 'snelst mogelijke opbouw van kudde-immuniteit' genoemd als doel.
  • Mark Rutte noemde in maart 2020 'gecontroleerde groepsimmuniteit' in zijn toespraak, wat kritiek oproepte.
  • De OVV concludeerde dat groepsimmuniteit wél als doel werd gepresenteerd, maar later werd ingetrokken naar 'wenselijk bijeffect'.
  • In april 2020 werd een voorstel gedaan om acht miljoen gezonde Nederlanders vrijwillig te infecteren.
  • Deskundigen als Chantal Rovers en Alma Tostmann noemen de aanname van duurzame immuniteit 'wensdenken'.
  • Ook na massavaccinatie ontstond geen volledige groepsimmuniteit, maar wel betere bescherming tegen ernstige ziekte.

Visuele nieuwsuitleg van Canto. AI-tools kunnen helpen bij de productie. Redactioneel beleid