Việc phóng sinh cá trê lai – loài cá lai giữa cá trê phi (Clarias gariepinus) và cá trê vàng (Clarias macrocephalus) – đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với hệ sinh thái thủy vực ở Việt Nam. Dù được nuôi phổ biến từ năm 1990 và coi là giống cá thương phẩm hiệu quả, cá trê lai khi được thả ra tự nhiên lại phát huy những đặc điểm sinh học trở thành yếu tố xâm hại: ăn tạp, lớn nhanh, cạnh tranh mạnh và mang mầm bệnh. Nhiều người thực hiện phóng sinh với động cơ thiện nguyện vào các dịp lễ như Phật Đản, Vu Lan hay Rằm, nhưng không nhận thức được tác động tiêu cực đến môi trường.

Theo khảo sát tại Đồng bằng sông Cửu Long, 88% hộ nuôi cá nhận định cá trê lai cạnh tranh thức ăn với các loài bản địa, 67,1% cho rằng chúng chiếm không gian sống, và 14,7% lo ngại nguy cơ lây bệnh. Trong khi đó, giới quản lý vẫn có cái nhìn nhẹ hơn, với 88,1% cho rằng loài này không ảnh hưởng trực tiếp đến cá trê vàng bản địa. Sự chênh lệch nhận thức này làm chậm hành động quản lý cần thiết. Một con cá trê lai nặng 5kg có thể ăn 0,5–0,7kg sinh vật nhỏ mỗi ngày, gây thiệt hại lớn nếu hàng chục tấn được thả cùng lúc.

Loài cá này còn đe dọa các loài quý hiếm như cá anh vũ, cá chình hoa bằng cách chiếm hang trú ẩn và nguồn thức ăn. Nguy cơ lớn hơn đến từ bệnh tật: cá trê lai có thể mang các bệnh như trắng mình, thối râu, vây, hoặc mầm bệnh ngoại lai chưa từng xuất hiện trong hệ sinh thái nước ngọt Việt Nam. Khi dịch bùng phát, hệ sinh thái chưa có cơ chế phòng vệ có thể mất hàng loạt loài thủy sản, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế người dân ven sông.

Hiện cá trê lai chưa nằm trong danh mục loài ngoại lai xâm hại của Bộ Nông nghiệp và Bộ Tài nguyên – Môi trường. Tuy nhiên, các nhà khoa học và chuyên gia khuyến nghị cần đánh giá định lượng tác động để có cơ sở khoa học cho việc quản lý hoặc cấm phóng sinh. Giải pháp cần sự phối hợp giữa nhà khoa học, cơ quan quản lý và cộng đồng để bảo vệ hệ sinh thái và lợi ích lâu dài của ngư dân.